नेपाली भाषाको उत्त्थनामा जुटेका, भाषाको ‘सत्यानाश गर्ने’ इन्टरनेट जमात

नेपाली भाषाप्रेमीहरु आजकालका ट्विटर र फेसबुकमा उरन्ठेउला केटाकेटीले प्रयोग गरेको भाषा देखेर चिन्तित हुन थालेका छन | तीनै जमात ले वेबसाइट र ब्लग मार्फत भाषाको बलत्कार गरेको हेर्न नसकेर यी विधालाई पनि पत्रकारिताको छाता अन्तरगत राखेर अनुशासन र सुद्धासुद्धि मा ध्यान नदिने ब्लगरहरुलाई लखेट्ने तयारी हुदै छ भन्ने सुन्नमा आएको छ |

nepali-roman-nepali

हुन त भाषा भनेको एउटा माध्यम मात्र हो | मानिसले भाषालाइ आफू अनुकुल प्रयोग गर्न पाउनु पर्छ | जब मानिसले भाषाको प्रयोग गर्ने नभएर भाषाले मानिसलाई नियममा बाध्न थाल्छ, तब सो भाषा इतिहास बन्छ | यसको सबै भन्दा ठूलो उदाहरण हाम्रो नेपाली भाषाको जननी संस्कृत नै हो | संस्कृतलाइ सजिलो बनाउनु भन्दा पनि असंख्य नियममा बाँधेर क्लिस्ट बनाइदै लग्नु ले नै यसको प्रयोगमा कमी आएको मलाइ लाग्दछ |

तपाइँहरुले कहिले सोच्नु भएको छ:

  1. किन आजकाल कसैले  संस्कृत बोल्दैन ?
  2. किन हाम्रा पुर्खाले संस्कृत नै नबोलेर नेपाली बोल्न थाले ?
  3. संस्कृत जस्तो "मीठो" मातृभाषा हुँदा हुँदै किन अरु भाषा सिक्नु परेको होला हाम्रा पुर्खालाई ?
  4. किन सबै पुरातन किताबहरु संस्कृतमा नै लेखिएका होलान ?

यी प्रश्नका उत्तर सहज नहुन पनि सक्छन र मैले बुझेको उत्तर अरु मानिसहरुले अर्कै हिसाबले बुझेका पनि हुन सक्छन | तै पनि मेरो बिचारमा यिनै उत्तर भित्र संस्कृत भाषाको अबसान लुकेको हुनु पर्छ | यी उत्तरहरु मेरा व्यक्तिगत विचार हुन र म कुनै भाषाबिद पनि होइन| तै पनि यी सबै प्रश्नको एउटै उत्तर दिन प्रयास गर्दछु :

भाषा परिवर्तनशील हुनु पर्दछ | पृथिबीनारायण शाहले बोलेको नेपाली र आज हामीले बोल्ने नेपाली मा ठूलो अन्तर देख्न सकिन्छ तर संस्कृत त्यसरी परिवर्तन भएको पाइदैन | यसको कारण प्रचलन र जनजिब्रोमा प्रयोग नभएकोले पनि हुन सक्छ | 

भाषा सजिलो हुनु पर्दछ | संस्कृतलाइ एकदम राम्रो र "मीठो" भाषा बनाउने हिसाबले परापुर्बकाल देखि नै ठूलो अनुशन्धान भयो | सोही आधारमा बिभिन्न नियमहरु बनाइए | तिनै नियममा बाधिएर ठुला ठुला किताबहरु लेखिए | धुरन्धर विद्वानहरुले संस्कृतलाइ अझ राम्रो र बिशिष्ट बनाउने प्रयास गरे जसको फलस्वरुप साधारण मानिसहरुले यसको प्रयोग गर्न नै नसक्ने भए | तेसै कारणले मानिसहरुले आफूखुसी संस्कृतको प्रयोग गर्दा सो भाषा संस्कृत नभएर अन्य नेपाली, हिन्दी, भोजपुरी, मैथिली, वा तेस्तै अनगिन्ति भाषा हुन पुगे | संस्कृतलाइ आफुखुशी परिवर्तन हुन दिइएको भए संस्कृत बोल्ने मानिस अझै पनि बाँकी रहन्थे होलान |

क्लिस्ट लेख्दैमा राम्रो हुदैन | किताब लेख्न सक्ने परापूर्बकालका विद्वानहरुले बेद, गीता आदि ग्रन्थलाइ बुझ्न गाह्रो बनाएर आफ्नो विद्वत्व देखाए | चुनिएका पढेलेखेका ब्राह्मणले मात्र पढ्न सक्ने (तिनीहरु पनि राम्रो संग पढ्न नसक्ने हुनाले अरुले नबुझ्ने गरेर गुन्गुनाउछ्न) बनाएर आफूखुसी ब्याख्या गर्ने सक्ने बनाइयो | लेख्न मात्र होइन पढ्दा उच्चारण गर्दा पनि बिधी पुर्याएर गर्नु पर्ने हुनाले मानिसहरुले सकेसम्म तेस्तो भाषा बोल्न नपरोस भन्ने सोच्न थालेको हुनु पर्दछ |  समाजमा जातजाति बीचको र ठूलो सानो बीचको फाटो ल्याउनमा संस्कृत भाषाको पनि ठूलो हात भएको मलाइ लाग्दछ |

भाषाको सही उपयोग – सजिलो रुपमा प्रयोग

अहिलेको इन्टरनेट जमातलाइ भाषाको नियमको त्यति मतलब छैन | कुनै कुनै बेलामा स्कुलमा पढेको आधारमा ह्रस्व दीर्घ र अन्य शुद्दाशुद्दीमा ध्यान दिए पनि धेरै जसो बोलीचालीको भाषा नै प्रयोग गर्ने हुनाले आफ्नो मनमा लागेका कुराहरु गर्न सजिलो भएको भान गर्न सकिन्छ | यसरी भाषाको प्रयोग गर्दा आफुले भनेको कुरा सबैले बुझेमा र उल्टो अर्थ नलागे सम्म सही प्रयोग नै भएको मान्नु पर्छ | तेस्तो प्रयोगले भाषा प्रतिको माया र मोह पनि बढ्दै जानेमा कुनै द्विविधा छैन |

यिनै कारणले मलाइ भाषाको बागडोर इन्टरनेट जमातलाइ सुम्पिनुको बिकल्प छैन भन्ने लाग्दछ | यस्तै गरेर भाषाको मिठास जोगाइ राख्नु र यसको प्रयोग सजिलो बनाउदै जानुमा नै नेपाली भाषाको भबिष्य निर्भर हुने छ |

अब क्यार्नु त, अच्काल्का केट्केटी नै भोलिका कर्णधार भंचन केरे |