भाइ टिकाको साइत दिन भरि नै, ११:५२ मिनेट सबै भन्दा राम्रो

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिले यसवर्षको भाइटिकाको उत्तम साइत कात्तिक १६ गते मङ्गलबार मध्याह्न ११ बजेर ५२ मिनेटमा रहेकाे बताएको छ । सबै भन्दा राम्रो समयको लागि समय तोकिएको भए पनि पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अध्यक्ष प्रा डा रामचन्द्र गौतमका अनुसार टिका लगाउनै नहुने समय दिन भरि नै नभएकाले हुनाले भाइटिकाको दिन जुनसुकै समयमा टिका लगाए पनि हुन्छ ।

तिहार अर्थात यमपञ्चक कात्तिक कृष्ण त्रयोदशि देखि कात्तिक शुक्ल द्वितियासम्म ५ दिन मनाइन्छ । तिहारको बारेमा जानकारि दिन मैले एक भिडियो पनि बनाएको छु :

सार्बजनिक बिदा किन ? भारतिय राष्ट्रपति आँउदैमा बिदा किन दिनु पर्यो ?

पुर्व निर्धारित समय तालिका बाहेक राजकिय सम्मान दिन सरकारि स्तरबाट निर्णय गरेर सार्बजनिक बिदा दिने चलन राजतन्त्रको पालादेखि चलिआएको चलन हो । यस्ता बिदाहरु राजाको तजबिजले दिइने हुनाले राजा वा राजपरिवारमा घटने बिशेष घटनाको बेलाम यस्ता बिदा दिने चलन थियो । यस्ता बिदा राजपरिवारका सदस्यको निधनको बेलामा, राजको औपचारिक बिदेश भ्रमणको बेला र तेस्तै बिशेष बेलामा दिइन्थ्यो ।

भिडियो रिपोर्ट हेर्नुहोस:

***
यो पनि — राजकिय सम्मानका साथ अन्त्येष्टि कसलाइ र कसरि गरिन्छ ?
***

यहि राजकिय परंपरालाइ पछ्याएर राष्ट्र प्रमुखको निधनको बेलामा राजकिय सम्मानका साथ अन्तेष्टि गर्ने चलन चलेको छ । तर, यस्ता राजकिय सम्मान कसलाइ दिने भन्ने कुरामा पनि कुनै निश्चित मापदण्ड बनाइएको छैन । यस्ता निर्णय सरकारमा बस्नेको स्वबिबेकको आधारमा निर्णय हुने गरेको छ । तेसैले पंचायति प्रधानमन्त्रि मरिचमान सिंहले नपाएको राजकिए सम्मान नेता रामराजा प्रसाद सिंले चाँहि पाएका थिए ।

के सम्मान दिनु भनेको काम नगर्नु हो ?

बिदा त्यो बेला दिइन्छ जुन बेला कर्मचारिको मन र मस्तिष्कले राम्रोसंग काम गर्न सक्दैन ।

तेसैले, दक्षिण भारतका केहि कम्पनिहरुले रजनिकान्तको फिल्म रिलिज भएको दिन समेत बिदा दिएका थिए । कारण थियो, बिदा नदिए पनि धेरै जसो कर्मचारि काममा नआउने हुनाले ति कम्पनिहरुले बिदा दिनु आवश्यक थियो ।

भारतिय राष्ट्रपति आउँने दिनमा अफिस छोडेर उनलाइ हेर्न जाने कति जना होलान ? कोहि हुँदैनन । अनि, बिदा कसलाइ र किन दिएको होला ?

राजदरवार हत्याकाण्ड हुँदा बिदा दिनु आवश्यक थियो किनकि धेरै मानिसहरु शोकमा थिए काम गर्ने जोश र जाँगर थिएन । तर, सुर्यबहादुर थापाको निधन हुँदा कति जनाले शोक मनाए होलान ? ८-१० जना अथवा २०-३० जना ? थोरै मानिसले शोक मनाउने, अरुलाइ मतलव नहुने घटनामा सबैलाइ सार्बजनिक बिदा दिन किन आवश्य थियो होला ?

मेरो बिचारमा, सम्मान दिनको लागि बिदा दिनु नै पर्छ भन्ने छैन ।

सामाजिक संजालमा ब्यक्त केहि बिचारहरु :
 Continue reading

तिहारको शुभकामना – तिहारका ५ दिनको परिचय

यो वर्ष (२०७३ सालमा) तिहार कार्तिक १२ गते शुक्रबारबाट बाट शुरु हुँदै छ । यस अवसरमा सबै पाठकहरु लाइ तिहारको मुरि मुरि शुभकामना छ ।

अव यो बर्षका तिहारका पाँच दिन निम्न कहिले कहिले परेका छन भन्ने बारेमा:

  • कार्तिक १२ – यमपंचक आरम्भ, काग तिहार
  • कार्तिक १३ – कुकुर तिहार
  • कार्तिक १४ – लक्ष्मि पुजा, गाइ तिहार
  • कार्तिक १५ – म्ह पुजा, गोबर्धन पुजा, गोरु पुजा
  • कार्तिक १६ – भाइ टिका

तिहारका यि दिनहरु को महत्व को बारेमा निम्न भिडियोमा प्रकाश पारिएको छ:

 Continue reading

सम्झनामा दशैं, अघिल्लो बर्षका उत्कृष्ट ५ फोटाहरु

बिगत ४-५ बर्षहरु देखि मैले नेपालि सेलिब्रेटिहरुले दशैंको बेलामा टिकालगाएका फोटाहरु मेरो वेबसाइटका पाठकहरुलाइ पस्कंदै आएको थिएँ । अघिल्लो बर्ष पनि बिगत जस्तै दशैंको बेला नेपालि अभिनेता र अभिनेत्रिहरुले दशैंको टिकालगाएका फोटाहरु पाठकहरुलाइ बाँडने सोचले जम्मा गर्न थाँलेको थिएँ । तर, आजकल सोसल मिडियाको कारण आँफुलाइ चाखलाग्ने सेलिब्रेटिहरुको फोटो आँफैले फलो गरेर हेर्न मिल्ने हुनाले मैले जम्मा गरेर प्रस्तुत गरिरहन आवश्यक नै नहुने जस्तो लाग्यो । अझ फोटोहरुको बाढिनै आउने हुनाले ति सबै फोटो जम्मा गरेर प्रस्तुत गर्नु नै अनावश्यक जस्तो लाग्यो । अघिल्लो बर्ष देखि म ट्विटरमा पनि बढि नै सक्रिय हुन थालेको हुनाले ति फोटाहरु ट्विटरका साथिहरु बिच बाँडेको थिएँ । ति सबै फोटो वेबसाइटमा राख्दा पनि खासै चाखलाग्दो होला जस्तो लागेन । जब फोटा धेरै हुन्छन, मानिसहरुलाइ सबै फोटो हेर्ने जाँगर पनि लाग्दैन तेसैले, रमाइला र चाखलाग्दा थोरै फोटाहरु मात्र जम्मा गर्ने सोच त बनाएर यो एउटा भिडियो तयार गरेको थिएँ उत्कृष्ट ५ फोटाहरुको मात्र चर्चा गरेर।

आज मैले सोहि भिडियोको भुमिका थप गरेर प्रस्तुत गरेको छु :

फोटो १: दशैंको अघिल्लो दिन अभिनेत्रि करिश्मा मानन्धरले कलाकारहरुलाइ उनको घरमा निम्तो दिएकि थिइन । तर, भारतिय नाकाबन्दिका कारण खाना पकाउने ग्याँसको समस्याको कारणले निम्तो दिएका कलाकारहरुलाइ खुवाउने खाना पकाउने नै समस्या भयो। उनले जुक्ति निकालिन, उनको घरमा भएको शुटिंग स्टुडियोको प्रयोग गर्ने । उनले नेपालको गाँउले परिबेशको शुटिंग सेटमा दाउरा बाल्ने चुलो बनाएर खाना पकाउन थालिन र सो फोटो फेसबुकमा शेयर गरिन । यस अघि, भुइचालो आँउदा पनि उनले शुटिंग सेटको अस्थाइ आवासमा बसेकि थिइन । यो फोटोले भारतिय नाकाबन्दिले पारेको असरको एउटा झलक दिने हुनाले यसलाइ ऐतिहांसिक फोटो नै माने पनि फरक पर्दैन ।
 Continue reading

नेपालि भाषामा ङ, ञ र ज्ञ को प्रयोग

मैले प्रयोग गर्ने युनिकोड किबोर्डमा किन किन “ङ” र “ञ” टाइप गर्न नै मिल्दैन । शुरुमा “क्ष” (क् + ष) बनाउन नजानेको जस्तै कुनै ट्रिक होला, मैले खोजेको पनि छैन किनकि, यि दुइवटा अक्षर यति थोरै प्रयोग हुन्छन कि चाहिएको बेलामा कतै बाट कपि गरेर पेष्ट गरेरै पनि चलिरहेको छ । बिगत दुइ बर्ष देखि मैले यो नेपालि ब्लगका साथ साथै भिडियोका स्क्रिप्टहरु पनि नेपालिमा नै टाइप गरिरहेको छु । तर पनि, यि अक्षरहरु त्यति धेरै प्रयोग नै हुँदैनन ।

मलाइ सबै भन्दा समस्या भएको अक्षर “ज्ञ” टाइप गर्न हो । ज्ञ बनाउन आधा “ज” र “ञ” चाहिने तर मेरो किबोर्डमा “ञ” टाइप गर्न नमिल्ने हुनाले मलाइ अलिक समस्या भएको थियो । यस समस्याको समाधान नेपालि बृहत् शब्दकोशमा भेटियो । शब्दकोशमा उल्लेख भए अनुरुप “ज्ञ”को उच्चारण “ग्यँ” हुने भएको हुनाले, मेरो ब्यक्तिगत प्रयोजनको लागि, छुट्टै अक्षर टाइप गरिरहन आवश्यक नै भएन (हेर्नुहोस, शब्दकोशबाट लिइएको चित्र)।

gyn-pronouncation

हुन पनि “ञ” बाट शुरु हुने शब्द नै छैनन शब्दकोशमा (यस अक्षरको एउटै शब्द रहेछ “ञकार”, जुन छुट्टै शब्द होइन)  Continue reading

ब र व को फरक, हाम्रो लेखाइमा किन गल्ति भइ रहन्छ ?

ट्विटर साथि, एकतारेको सुझावमा आज म नेपालि भाषामा “व” र “ब” को प्रयोगमा हुने गल्तिहरुको कारण बिश्लेषण गर्दैछु । मेरो प्रारम्भिक बिश्लेषण अनुसार धेरै शव्दहरुमा “व” को सट्टा “ब” प्रयोग गर्दा पनि एउटै अर्थ लाग्ने हुनाले यस्ता कतिपय शब्दहरु (शव्दहरु) लेख्दा गलत लेखिने गरेको रहेछ । तेसैले “व” प्रयोग हुने शव्दहरुमा गल्ति हुने भए पनि “ब” प्रयोग हुने शब्दहरुमा भने गल्ति नहुने रहेछ । 

***

anandko-nepali-wa-and-ba

ह्रस्व दिर्घ पछि नेपालि लेखनमा म धेरै झुक्किने अक्षरहरुमा “ब” र “व” पनि पर्दछन । यि दुइको उच्चारण फरक फरक हुने भए पनि लेखाइमा र बोलाइमा आउने फरक उच्चारणका कारण “विद्यालय” र “बिद्यालय” एउटै पढिन्छ र उस्तै सुनिन्छ । मानिसहरुले “वाचाल” लाइ “बाचाल” पनि भन्ने गरेका छन र त्यसलाइ गलत मान्ने प्रचलन पनि छैन ।

मेरो अनुभवमा, “ब” लाइ सहि तरिकाले उच्चारण गरिन्छ र त्यसलाइ “व”ले प्रतिस्थापन गर्न मिल्दैन । तर “व” भएका स्थानमा “ब”ले प्रतिस्थापन गर्दा पनि खासै फरक परेको देखिंदैन।

केहि उदाहरण:

 Continue reading

तिजको परिचय र तिजका अन्ध बिश्वासहरु

happy_teej(तिजका गीत सुन्नको लागि क्लिक गर्नुहोस | यो बर्ष फिल्मि कलाकारहरुले मोडलिंग गरेका तिज गित् यहाँ जानुहोस)

आज नेपालमा हिन्दु महिलाहरुको सबै भन्दा ठुलो पर्ब, हरितालिका तिज, मनाइँदै छ । परापुर्बकालमा पार्वतिले महादेवलाइ पति पाउनका लागि कठोर व्रत गरेको प्रसंगलाइ आधार मानेर तिज मानाउने गरेको बिश्वास गरिन्छ ।

यस पर्बमा अबिबाहित महिलाहरुले महादेव जस्तै सुयोग्य र आदर्श वर पाउँ भनेर ब्रत लिने गर्दछन भने बिबाहित महिलाहरुले आफ्नो पतिको सुख, समृद्धि, दिर्घायु र सुस्वास्थ्यको कामना गरेर ब्रत लिने गर्दछन ।

तिजका प्रमुख पाँच बिशेषताहरु:

  • भोकै ब्रत
  • रातो सारि (दुलहिको जस्तो पहिरन)
  • तिजका गितहरु
  • तिजका नाचहरु
  • शिवको पुजाअर्चना

तिज भाद्र शुक्ल द्वितिया देखि पञ्चमि सम्म ४ दिन मनाइन्छ।

  • पहिलो दिन – दर खाने (राति अबेर खायो भने भोलिपल्ट दिन भर भोकै बस्न सजिलो होस भनेर)
  • दोश्रो दिन – ब्रत बस्ने दिन (नाचगान र पुजा अर्चना)
  • तेश्रो दिन – गणेश चतुर्थि
  • चौथो दिन – ऋषि पन्चमि (पुजा अर्चना गर्ने दिन)

भिडियो परिचय:

दर खाने

तिजको दिन जल समेत नखाई ब्रत बस्नुपर्ने हुनाले तिजको अघिल्लो दिन बिभिन्न परिकार तथा मिष्ठान्नहरु तयार गरि ब्रतालुहरुले दर खाने प्रचलन छ ।दरमा ठाँउ अनुसार मिठा-मिठा परिकार खाने गरिन्छ । बिशेष गरि खाने कुराहरुमा खीर, सेलरोटि, केरा/फलफुल आदि मिष्ठान्न भोजनहरु  हुन्छन। तर, आजकाल अरु बिभिन्न परिकारहरु सर्ब सुलभ रुपमा उपल्ब्ध हुने हुँनाले दरका परिकारमा पनि आधुनिकता आएको छ।

पहिला दर बिहान उज्यालो हुनु भन्दा पहिले खाइ सक्ने चलन भए पनि  आजकाल घडिको सर्बसुलभताका कारण मध्यरात १२ बजे अघि नै दर खाने चलन बसेको छ। चिनजानका साथिहरु, नातेदार आदिलाइ बोलाएर दर खुवाउने प्रचलन पनि रहेको छ । आजकाल तिज आउनु भन्दा धेरै अघिदेखि नै दर खाने बहानामा जमघट गर्ने प्रचलन बढेको छ।

तिजमा माइतिले (चेलिका बाबु आमा वा दाजुभाइले) छोरि/चेलिलाइ घरमा बोलाएर संगै बस्ने, मिठा-मिठा परिकार खाने र दुख सुख साटासाट गर्ने पुरानो चलन हो । माइत जाने, घरका दुखसुखका कुरा बिसाउने साथि संगिहरुलाइ भेटने हिसाबले तिज र दर खाने प्रचलन पहिलेका महिलाहरुमा छुट्टै महत्व राख्ने गर्दथ्यो ।
 Continue reading

Incoming search terms:

  • नेपालि गित
  • नेपालि तिज कोबिडियो
  • नेपालि गितहरु
  • भजन नेपालि

जनै किन लगाउँछन ?

जनै पुर्णिमाको परिचय यहाँ पढनुहोस्

हिन्दु परंपरा अनुसार केहि समुदायहरुका पुरुषहरुमा परापुर्वकाल देखि जनै लगाउने प्रचलन छ । जनै एक काँचो धागोको डोरि हो जुन बाँयाबाट दाँया काधमा भिरिन्छ । यो जनै किन लगाइन्छ होला भनेर कौतुहल लागेर सोद्धा किन भन्नेमा धेरै मानिसमा भिभिन्न मत देखियो । लगाउनेलाइ त थाहा भएन भएन, लगाइदिने पुरेत बाजेहरुसंग पनि जनै लगाउनुको चित्त बुझ्दो कारण भने छैनन । प्रायको रेडिमेड जवाफ हुन्छ जनैले “रक्षा गर्छ र यसले बल वुद्धि दिन्छ।” कसरि रक्षा गर्छ र बल बुद्धि कसरि दिन्छ भन्ने कुरामा भने भिन्दा भिन्दै जवाफ छन ।

आज म भिभिन्न श्रोतबाट जनै किन लगाउँछन भन्ने बारेमा प्राप्त जानकारिहरु एकै ठाउँमा जम्मा गर्ने प्रयास गर्दैछु । यो पोष्ट तयार गर्ने प्रेरणा दिने रमेश लुइटेललाइ धन्यवाद ।

janai why janai

हिन्दु परंपरा अनुसार धेरै सम्प्रदायका पुरुष बालकहरु बुझ्न सक्ने उमेरमा पुगे पछि ब्रतबन्ध गरेर जनै लगाउन शुरु गरिदिने चलन छ । ब्रतबन्धले मन मस्तिष्क शुद्धिका साथै चित्त शुद्धबनाउन सहयोग गर्ने मानिन्छ । ब्रतबन्ध गरेपछि बाबुआमाको म्रित्युमा किरिया बस्न लायक हुन्छन । तेसैले, यो प्रचनलन एक हिसावले उत्तराधिकारि बनाउने प्रचलनको रुपमा पनि बुझ्न सकिन्छ ।

जनैको बनोट र यसको धारण

काँचो धागो भन्नाले अन्य कुनै प्रयोजनमा प्रयोग नभएको नयाँ कातिएको शुद्ध धागो हो । यस्तो सुद्ध धागोको डोरिमा तिन फेरो हुने गर्दछ । यि तिन फेरोलाइ ब्रम्हा, बिष्णु र महेशको प्रतिक मानिन्छ । यसरि प्रक्रिया पुर्याएर धारण गरिएको जनै धारण गर्दा शरिर शुद्ध र पबित्र हुने बिश्वास गरिन्छ ।
 Continue reading

आनन्दका १० कुरा – नेपालि राष्ट्रिय गान उत्कृष्ट १० मध्ये एक

बिबिसिका पत्रकार एलेक्स मार्सलले रियो ओलम्पिकमा भाग लिइरहेका २०० भन्दा बढि देशको राष्ट्रिय गानहरु मध्ये १० विशिष्ट र छुट्टै मौलिकता भएको संगित भएका राष्ट्रिय गानहरु छानेका छन् । ति द्श मध्ये एउटा नेपालको राष्ट्रिय गान पनि परेको छ । उनले नेपालको राष्ट्रिय गान रमाइलो नेपालि पप गितजस्तै सुनिने भन्दै, यो गानलाइ किबोर्डमा सजिलै बजाउन पनि सकिने बताएका छन् । उनले छानेका उत्कृष्ट राष्ट्रिय गानको सुचिमा पर्ने राष्ट्रिय गानहरुमा रुस, बर्मा, इजरायल, कजाकिस्तान, ब्राजिल, चिन, माउरिटानिया, कङ्गो र पाराग्वे का गाना पनि परेका छन्।

यि सबै १० विशिष्ट र छुट्टै मौलिकता भएका राष्ट्रिय गानहरुको छोटो धुन सहित भिडियो रिपोर्ट हेर्नुहोस :

 Continue reading

नाग पञ्चमिको परिचय, सर्पलाइ पुजा गर्ने चलन कसरि शुरु भयो ?

घरको मुलढोका माथि नागको चित्र टाँसेर पुजा अर्चना गर्ने, नागको बासस्थान पानिको नजिक पुजा गर्ने आदि चलनका साथ आज नेपालमा नाग पञ्चमि मनाइदै छ ।

(अपडेट) अडियो परिचय:

nag_poster _nag_panchami

श्रावण शुक्लपक्ष पञ्चमिको दिनमा मनाइने यस पर्ब रोपाइँ कार्यको समाप्ति र सो कार्यको लागि नागहरुले पानि पारिदिएर लगाएको गुणको लागि कृतज्ञता ज्ञापन गर्ने पर्बको रुपमा पनि हेरिन्छ ।  बिहानै देखि घरको लिपपोत र शुद्दिकरण गरेर नागको चित्र बनाएर वा नागको चित्र बजारमा किनेर सो चित्रलाई घरको मूलढोका माथि गोबरले टाँस्ने गरिन्छ । गाइको दुध, दुबो, सुपारि, पैसा आदि बस्तुहरु चढाएर नागको पुजा अर्चना गरेपछि नागको बासस्थान मानिएका स्थानमा पनि पुजा अर्चना गर्ने चलन छ  ।

 Continue reading